มข.จัดสัมมนาให้องค์กรชาวบ้านเสนอผลงานผ่านคำบอกเล่า
Mon 10 Sep. 2018

          เมื่อวันที่ 10 กันยายน 2561  ศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  มหาวิทยาลัยขอนแก่น จัดงานสัมมนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำเสนอผลงานขึ้น เพื่อประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ผลงานของศูนย์ประสานงานโครงการฯ  แลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำเสนอประสบการณ์ในงานพัฒนาตามแนวพระราชดำริ ผ่านคำบอกเล่าของตัวแทนกลุ่มองค์กรชาวบ้าน อันจะทำให้เกิดกลไกขยายผล โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. เพ็ญประภา เพชระบูรณิน  ผู้อำนวยการศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าวรายงานความเป็นมาของโครงการต่อ ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย  ปทุมนากุล  รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและการถ่ายทอดเทคโนโลยี ประธานในพิธีเปิด  ณ ห้องสิริคุณากร 3 อาคารสิริคุณากร มหาวิทยาลัยขอนแก่น

          ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. เพ็ญประภา เพชระบูรณิน  กล่าวว่า  “การจัดกิจกรรมครั้งนี้  ได้จัดเวทีเสวนาแลกเปลี่ยนการสนองพระราชดำริ  และการจัดแสดงผลงานผลิตภัณฑ์ชุมชนที่เกิดจากการยกระดับกลุ่มองค์กรสู่วิสาหกิจชุมชน จำนวน 9 บูท  มีผู้เข้าร่วมการสัมมนา 80 คน ประกอบด้วย ตัวแทนเกษตรกรและกลุ่มอาชีพ ผู้บริหารโรงเรียน ผู้นำชุมชน กรรมการชุมชน ตัวแทนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อาจารย์ นักวิจัย และนักวิชาการจากคณะหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัยขอนแก่น  โดยในส่วนโครงการพัฒนาชุมชนต้นแบบตามแนวพระราชดำริ ได้ดำเนินงานในพื้นที่ตำบลยางคำ อำเภอหนองเรือ  ตำบลน้ำอ้อม อำเภอกระนวน  ตำบลแวงน้อย อำเภอแวงน้อย  และโรงเรียนในพระราชดำริ อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น  ซึ่งเป็นพื้นที่อยู่ในรัศมีประมาณ 100-200 กิโลเมตรจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยมีการประสานความร่วมมือกับคณะ/หน่วยงานต่างๆ ภายในมหาวิทยาลัยขอนแก่น  หน่วยงานเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน น้อมนำศาสตร์พระราชามาเชื่อมโยงกับการถ่ายทอดเทคโนโลยี และบริการวิชาการด้านต่างๆ ทั้งนี้มีเป้าหมายที่จะพัฒนาชุมชนท้องถิ่นให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แม้ว่าโครงการจะเป็นเชิงพัฒนาแต่ในการดำเนินงานได้ประยุกต์ใช้หลักการของการวิจัยเพื่อให้เกิดการเรียนรู้  เป็นแหล่งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้  โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณอย่างต่อเนื่องจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น”  

          “ผลการดำเนินงานของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จากการเข้าไปมีส่วนร่วมในการพัฒนา 5  ประเด็น คือ การฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ ดิน และน้ำ  การพัฒนาการเกษตร  การบริหารจัดการกลุ่มองค์กรชุมชน ส่งเสริมสุขภาพ และพัฒนาการศึกษาท้องถิ่น  มีตัวอย่างโครงการที่สำเร็จและภูมิใจ การพัฒนาต้นแบบการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้โดยการมีส่วนร่วม  ใช้หลักการอนุรักษ์ป่าไม้ตามแนวพระราชดำริที่เหมาะสมกับภูมิสังคมในลักษณะวงจรการเรียนรู้ในรอบ 1 ปี 4 กิจกรรม ทำแนวกันไฟ ซ่อมแซมฝายชะลอน้ำ เฝ้าระวังการลักลอบตัดไม้และไฟป่า และกิจกรรมสร้างจิตสำนึก เกิดการต่อยอดเป็นคณะทำงานกลุ่มราษฎรอาสาสมัครพิทักษ์ป่า และได้รับพระราชทานผ้าพันคอ “พิทักษ์ป่า รักษาชีวิต” ป่ามีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้น  ไฟป่าลดน้อยลง  เป็นแหล่งอาหารและแหล่งศึกษาเรียนรู้ทางธรรมชาติ”

          “มีการพัฒนาต้นแบบการเกษตรผสมผสานร่วมกับคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้แก่ การสร้างต้นแบบแปลงเรียนรู้การผลิตข้าวพันธุ์ดี สายพันธุ์ข้าวธัญสิริน และมีการกระจายพันธุ์ข้าวให้กับเกษตรกรรายอื่นในพื้นที่ในปีการผลิตต่อไป  นอกจากนี้โครงการ ได้ร่วมกับเครือข่ายวิจัยการปรับปรุงพันธุ์สัตว์ ถ่ายทอดองค์ความรู้การเลี้ยงไก่พื้นเมือง (ไก่พันธุ์ชี) ที่ได้ปรับปรุงลักษณะสำคัญ 3 ลักษณะ คือ “โตดี ไข่ดก อกกว้าง” ให้กับเกษตรกรรายย่อย เป็นการเลี้ยงเพื่อการค้า  และได้ประสานขอรับการสนับสนุนการขุดเจาะบ่อบาดาลเพื่อการเกษตรในพื้นที่ตำบลยางคำ อำเภอหนองเรือ จังหวัดขอนแก่น เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำแล้งในพื้นที่ ได้รับการสนับสนุนการขุดเจาะบ่อบาดาลเพื่อการเกษตรจากสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดขอนแก่น ใน 4 หมู่บ้านของตำบลยางคำ จำนวน 4 บ่อ ได้แก่ บ้านหนองหว้า บ้านดอนแขม บ้านดอนหัน และบ้านหนองนางวงษ์  ทำให้เกษตรกรในพื้นที่มีน้ำใช้เพื่อการเกษตรในภาวะฝนแล้ง  และมีการพัฒนาต้นแบบการนำน้ำบาดาลขึ้นมาใช้สำหรับการเกษตรให้เหมาะสมกับศักยภาพพื้นที่”

          “ด้านการพัฒนาการศึกษาท้องถิ่น โดยประสานให้เกิดการหารือร่วมกันหลายครั้ง ระหว่างคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น  ผู้บริหาร คณะครูจากโรงเรียนในพื้นที่ตำบลยางคำ หาแนวทางแก้ไขปัญหานักเรียนอ่านไม่ออก เขียนไม่คล่อง  ส่งเสริมให้เด็กมีนิสัยการรักการอ่านได้ 100%  ในรูปแบบ “ยางคำ Model” และสานข่ายขยาลผลสู่โรงเรียนพระราชดำริ อำเภอหนองสองห้อง และอำเภอแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น”

          ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย  ปทุมนากุล  กล่าวว่า  “กว่า 50 ปี ที่มหาวิทยาลัยขอนแก่นได้ก่อตั้งขึ้นมาบนผืนแผ่นดินของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ด้วยความหวังว่าจะเป็นการเปิดโอกาสให้เยาวชนในภูมิภาคอีสานเข้าถึงการศึกษาชั้นสูง ซึ่งต่อไปจะเป็นผลดีแก่การพัฒนา ยกฐานะความเป็นอยู่ของประชาชนในภูมิภาคนี้เป็นอย่างยิ่ง  ซึ่งคำขวัญ  “50 ปี แห่งการอุทิศเพื่อสังคม”  เป็นการบอกตัวตนและภารกิจที่สำคัญที่ได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง บนพื้นฐานของความห่วงใยที่มีต่อสังคมและชุมชนในภูมิภาคแห่งนี้  โดยเชื่อมโยงองค์ความรู้ในมิติต่าง ๆ ที่พัฒนาขึ้นไปช่วยแก้ไขปัญหาให้ชุมชน เพื่อให้เกิดความเข้มแข็งและเกิดการบูรณาการกับการเรียนการสอน ให้แก่นักศึกษาผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ตลอดจนสร้างอุทยานการเรียนรู้ด้านต่าง ๆ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนและสังคมบนพื้นฐานของความรู้ทางวิชาการสู่การพัฒนาชุมชนเศรษฐกิจพอเพียง   โดยน้อมนำแนวพระราชดำริไปขยายผล จำแนกเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โครงการตามแนวพระราชดำริ และโครงการเฉลิมพระเกียรติ อาทิ โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.)  โครงการพัฒนาพื้นที่ในโครงการของมูลนิธิชัยพัฒนา เป็นต้น ตัวอย่างโครงการตามแนวพระราชดำริที่ดำเนินการ ได้แก่ โครงการพัฒนาชนบทเชิงบูรณาการ  โดยมหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้รวมทั้งสองโครงการจัดตั้งเป็นศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องจากพระราชดำริ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ซึ่งได้ดำเนินงานในโครงการพระราชดำริรวมทั้งสิ้นมากกว่า 50 โครงการ และมีส่วนในการทำให้เกิดการพัฒนาในหลายด้าน”

          ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย  กล่าวต่อไปว่า  “แผนในการสนองพระราชดำริระยะต่อไป ในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ในโครงการ อพ.สธ.มข. มหาวิทยาลัยขอนแก่น มีแผนที่จะสนับสนุนงานฐานทรัพยากรท้องถิ่น และงานสวนพฤกษศาสตร์ในโรงเรียน ซึ่งเป็นโครงการวิจัยของนักเรียนในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยจะให้การสนับสนุนความรู้ และความเชี่ยวชาญขั้นสูง เช่น การศึกษาลายพิมพ์ดีเอ็นเอ (DNA fingerprint) ตลอดจนข้อมูลพันธุกรรม (Bioinformatics) ซึ่งองค์ความรู้ที่ต่อยอดจากการศึกษาของนักเรียนนี้จะมีส่วนสำคัญในการปกป้องทรัพยากรของไทย ทำให้ประเทศไทยสามารถจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญาของทรัพยากรชีวภาพของประเทศ โดยใช้ฐานของโรงเรียนมาต่อยอดการวิจัยชั้นสูงในมหาวิทยาลัย”

          “สำหรับ โครงการชุมชนต้นแบบเศรษฐกิจพอเพียง เป็นโครงการที่มหาวิทยาลัยขอนแก่นร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น น้อมนำแนวพระราชดำริมาค้นคว้า ประยุกต์ใช้ มหาวิทยาลัยขอนแก่นคาดหวังว่าจะสามารถพัฒนาชุมชนต้นแบบจำนวน 2-3 แห่ง เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ที่คณาจารย์ บุคลากร และนักศึกษาจะสามารถเข้าไปศึกษา เรียนรู้ และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ซึ่งจะทำให้ได้รับประสบการณ์จริงจากพื้นที่ และในขณะเดียวกันก็หวังที่จะเห็นผลจากการที่ประชาชนในพื้นที่ชุมชนต้นแบบมีการพัฒนาที่ยั่งยืน และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น  ซึ่ง  การดำเนินงานนั้น คงกระทำโดยมหาวิทยาลัยขอนแก่นอย่างเดียวไม่ได้ ต้องร่วมกับราษฎร  และองค์กรในพื้นที่  เพราะการพัฒนาต้องมองทุกมิติไปพร้อมกัน ทั้งเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ให้มองในเรื่องของบูรณาการ ในเรื่องของการร่วมมือกันทำ  อันเป็นการพัฒนาชนบทเชิงบูรณาการ”  ศาสตราจารย์ ดร.ศุภชัย  กล่าวในที่สุด

          จากนั้น  ได้มีการเสวนาแลกเปลี่ยน  “กว่าจะมาเป็นยางคำฐานเรียนรู้สู่ความพอเพียง” โดย นายธนเทพ อุณารัตน์  นายนิพนธ์ แหล่ป้อง  นายสุพรรณ นามโคตร   นายสมาน ยันศรี  “เครือข่ายการพัฒนาตำบลน้ำอ้อม” โดย นายเขตชาติ เหล่าลาภะ ประธานวิสาหกิจชุมชนตำบลน้ำอ้อม “การบูรณาการความเป็นท้องถิ่นเพื่อการเรียนการสอน” โดย โรงเรียนในพระราชดำริ  “การสนองพระราชดำริในงานฐานทรัพยากรท้องถิ่น” โดย นายกองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกง  ดำเนินรายการเสวนา โดย นางเบญจมาภรณ์ มามุข กองสื่อสารองค์กร มหาวิทยาลัยขอนแก่น

          การจัดสัมมนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เปิดเวทีให้ตัวแทนกลุ่มองค์กรชาวบ้านนำเสนอผลงานผ่านคำบอกเล่าในครั้งนี้ นับเป็นความสำเร็จผลงานของศูนย์ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ได้เป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น  นอกจากนั้นยังเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันในเรื่องของเป้าหมายการดำเนินงาน ความสำเร็จ และประโยชน์ที่ได้รับจากการดำเนินงาน พร้อมทั้งเกิดแนวทางการทำงานและแนวทางการขยายการดำเนินงานอย่างมีส่วนร่วมและเกิดกลไกขยายผลสู่ชุมชนในวงกว้าง

ข่าว   :   วัชรา  น้อยชมภู

ภาพ  :   วัชรา   น้อยชมภู  /   วริษฏา  หงส์กาญจนกุล